Safonau iaith - Cam yn ôl?

Mae Cymdeithas yr Iaith wedi bod yn ymgyrchu dros Ddeddf Iaith newydd ers y flwyddyn 2000. Pwy a ŵyr faint o ymgynghoriadau, protestiadau a chyfarfodydd rydyn ni wedi eu cynnal yn ystod yr amser yna er mwyn cael y maen i’r wal.

gweld

Byw yn Gymraeg? Diffygion y System Gynllunio

Blwyddyn yn ôl cyhoeddwyd ystadegau'r cyfrifiad am y Gymraeg. O'r holl ystadegau a gafwyd ar lefel cenedlaethol, rhanbarthol ac ar lefel gymuned yr ystadegau mwyaf trawiadol yn fy marn i, oedd y cyhoeddiad am y nifer o gymunedau Cymraeg. Mae'r nifer o gymunedau lle mae dros 70% o’r boblogaeth yn siarad Cymraeg wedi gostwng o 92 yn 1991, i 54 yn 2001, ac i 39 yn 2011. Un canlyniad yw bod canran o siaradwyr Cymraeg wedi disgyn o dan 50% yng Ngheredigion ac i 43.9% yn Sir Gaerfyrddin. Os nad yw hyn yn fater o bryder beth sydd.

gweld

Addysg cyfrwng Cymraeg i bawb - allwedd i dwf yr iaith

Beth bynnag yw eich barn bersonol ar ddysgu Cymraeg fel ail iaith i blant, nid oes modd gwadu bod y status quo yn aneffeithiol ac annerbyniol. Nid yn unig oherwydd bod tros 75% o’n plant yn cael eu hamddifadu o'r gallu i siarad yr iaith yn rhugl, ond hefyd oherwydd bod y gyfundrefn addysg yn ceisio sicrhau bod pob un disgybl yn rhugl, ond yn methu’n llwyr i gyflawni’r nod. Felly, mae gennym gyfundrefn sydd yn anelu at nod clodwiw iawn, ond nid yw hi’n gweithio. Dyna pam mae consensws ymysg addysgwyr ac yn drawsbleidiol dros newidiadau

gweld

Gair o'r Gadair

Mae chwe mis bellach ers cyhoeddi canlyniadau cyfrifiad 2011. Ers chwe mis felly, mae wedi bod yn amlwg bod angen ymateb brys er mwyn gwyrdroi’r dirywiad yn sefyllfa’r Gymraeg, ymateb brys fel yr hyn rydym yn ei awgrymu yn y Maniffesto Byw a gyhoeddon ni gyntaf fis Rhagfyr. Yn anffodus, nid yw’r Llywodraeth wedi newid polisïau cynllunio ac addysg er lles y Gymraeg, defnyddio’r Safonau Iaith i sicrhau hawl i wasanaethau Cymraeg, na chreu swyddi lle mae eu hangen yn ein cymunedau.

gweld

Tynged yr Iaith, yn nwylo Leighton Andrews?

Yn nwylo Leighton Andrews mae un o’r penderfyniad pwysicaf a fydd yn llywio
tynged y Gymraeg dros y pymtheg mlynedd nesaf a mwy. Mae'r safonau iaith newydd
yn offeryn statudol fydd yn llywio holl ddarpariaeth Gymraeg cyrff a chwmnïau ac
maent yn hollbwysig i obeithion pawb yng Nghymru i sicrhau twf yn yr iaith.

Mae llawer iawn yn y fantol.

Gall y safonau sicrhau pethau cwbl sylfaenol, fel bod plant yn gallu cael gwersi

gweld

Dadansoddi'r Cyfrifiad: Toni Schiavone

Mae canlyniadau'r cyfrifiad yn dangos na chyflawnwyd dau o brif amcanion Iaith Pawb (2003): bu gostyngiad nid yn unig yn y canran o siaradwyr Cymraeg o 21% i 19%, ond hefyd yn y nifer o wardiau gyda thros 70% yn medru'r iaith. Yn fras, ymddengys fod tua 2,000 i 3,000 yn llai o siaradwyr Cymraeg bob blwyddyn.

Mae angen cynllun brys mewn lle er mwyn adfer hyder pobl Cymru yng ngallu Llywodraeth Cymru i ddiogelu ac i adfywio'r Gymraeg ym mhob rhan o Gymru. Y cam cyntaf yw cydnabod yr argyfwng sy’n wynebu’r Gymraeg yng nghymunedau Cymru.

gweld

Darn barn Gareth Miles - oes angen chwyldro?

"Nid dim llai na chwyldroad yw adfer yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo."

Roedd geirau Saunders Lewis yn wir pan y'u llefarwyd yn 1962 ac maent  yr un mor wir heddiw. Ond cyn mynd dim pellach, mae'n rhaid imi gyfaddef nad yr un yw ystyr y gair 'chwyldro', i mi heddiw,  â'r hyn a olygai i Saunders Lewis ac i'r bobol ifanc a ymatebodd i'w alwad, hanner canrif yn ôl.

gweld

Teyrnged i Eileen Beasley - Angharad Tomos

Diolch am y cyfle i fod yma, a gofynnwyd i mi ddeud gair am frwydr y Beasleys. Dathlu hanner can mlwyddiant Cymdeithas yr Iaith wnaethom llynedd, a rhoddwyd cryn sylw i ddarlith radio Tynged yr Iaith gan Saunders Lewis. Ond wrth wrando ar y ddarlith honno, sylwais fod Saunders yn gallu cyfeirio at un esiampl penodol o weithredu uniongyrchol di-drais. A'r enghraifft hwnnw oedd teulu'r Beasleys, Llangennech.

gweld

Neges i aelodau: Carwyn Jones yn gwrando, rwan mae'n bryd iddo weithredu

Annwyl Aelodau,

Diolch i’r miloedd ohonoch sydd wedi gyrru neges glir i Carwyn Jones eich bod “EISIAU BYW YN GYMRAEG”. Wrth ddod i Ralïau’r Cyfrif yng Nghaernarfon, Merthyr Tudful, Caerfyrddin, y Bala ac ar Bont Trefechan yn Aberystwyth, ebostio Carwyn Jones, cyfrannu at yr hysbyseb yn y papurau newydd heddiw, rydych wedi dangos beth sydd angen ei wneud - gweithredu!

gweld

Safonau iaith - Cam yn ôl?

Mae Cymdeithas yr Iaith wedi bod yn ymgyrchu dros Ddeddf Iaith newydd ers y flwyddyn 2000. Pwy a ŵyr faint o ymgynghoriadau, protestiadau a chyfarfodydd rydyn ni wedi eu cynnal yn ystod yr amser yna er mwyn cael y maen i’r wal. darllen mwy...

Byw yn Gymraeg? Diffygion y System Gynllunio

Blwyddyn yn ôl cyhoeddwyd ystadegau'r cyfrifiad am y Gymraeg. O'r holl ystadegau a gafwyd ar lefel cenedlaethol, rhanbarthol ac ar lefel gymuned yr ystadegau mwyaf trawiadol yn fy marn i, oedd y cyhoeddiad am y nifer o... darllen mwy...

Gair o'r Gadair

Mae chwe mis bellach ers cyhoeddi canlyniadau cyfrifiad 2011. Ers chwe mis felly, mae wedi bod yn amlwg bod angen ymateb brys er mwyn gwyrdroi’r dirywiad yn sefyllfa’r Gymraeg, ymateb brys fel yr hyn rydym yn ei awgrymu yn y... darllen mwy...

Tynged yr Iaith, yn nwylo Leighton Andrews?

Yn nwylo Leighton Andrews mae un o’r penderfyniad pwysicaf a fydd yn llywio tynged y Gymraeg dros y pymtheg mlynedd nesaf a mwy. Mae'r safonau iaith newydd yn offeryn statudol fydd yn llywio holl ddarpariaeth Gymraeg cyrff a... darllen mwy...

Dadansoddi'r Cyfrifiad: Toni Schiavone

Mae canlyniadau'r cyfrifiad yn dangos na chyflawnwyd dau o brif amcanion Iaith Pawb (2003): bu gostyngiad nid yn unig yn y canran o siaradwyr Cymraeg o 21% i 19%, ond hefyd yn y nifer o wardiau gyda thros 70% yn medru'r iaith. Yn... darllen mwy...

Darn barn Gareth Miles - oes angen chwyldro?

"Nid dim llai na chwyldroad yw adfer yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo." Roedd geirau Saunders Lewis yn wir pan y'u llefarwyd yn 1962 ac maent  yr un mor wir heddiw. Ond cyn mynd... darllen mwy...

Teyrnged i Eileen Beasley - Angharad Tomos

Diolch am y cyfle i fod yma, a gofynnwyd i mi ddeud gair am frwydr y Beasleys. Dathlu hanner can mlwyddiant Cymdeithas yr Iaith wnaethom llynedd, a rhoddwyd cryn sylw i ddarlith radio Tynged yr Iaith gan Saunders Lewis. Ond wrth wrando ar... darllen mwy...